Uzależnienie od internetu i gier – jak niszczy Twój mózg?

Dowiedz się, jak rozpoznać uzależnienie od gier komputerowych i internetu u siebie lub dziecka. Poznaj objawy, skutki zdrowotne oraz skuteczne metody terapii i profilaktyki.

Spis treści

1. Wprowadzenie: Cyfrowy miecz obosieczny
2. Czym jest uzależnienie od internetu i gier? Oficjalne definicje
3. Sygnały alarmowe: Jak rozpoznać objawy uzależnienia?
4. Szczególne zagrożenie: Uzależnienie od gier u dzieci i młodzieży
5. Gdy hobby staje się nałogiem: Etapy rozwoju uzależnienia
6. Dalekosiężne skutki: Jak uzależnienie niszczy zdrowie i relacje
7. Droga do wolności: Skuteczne leczenie i terapia
8. Lepiej zapobiegać niż leczyć: Profilaktyka uzależnienia od internetu
9. FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie – najważniejsze informacje

• Uzależnienie od internetu i gier to oficjalnie uznane zaburzenia (np. „Gaming Disorder” w klasyfikacji ICD-11 WHO), charakteryzujące się utratą kontroli i negatywnymi konsekwencjami życiowymi.
• Objawy mają charakter psychologiczny (obsesyjne myśli, lęk), behawioralny (zaniedbywanie obowiązków, izolacja) i fizyczny (problemy ze snem, bóle kręgosłupa).
• U dzieci i młodzieży sygnałami alarmowymi są spadek wyników w nauce, agresja przy próbie ograniczenia grania i rezygnacja z kontaktów z rówieśnikami w świecie rzeczywistym.
• Leczenie, często oparte na terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), skupia się na odzyskaniu kontroli i nauce zdrowych nawyków, a nie na całkowitej abstynencji.
• Skuteczna profilaktyka polega na budowaniu bogatego życia offline, ustalaniu jasnych zasad korzystania z technologii i otwartej komunikacji w rodzinie.

Zapraszamy również do zapoznania się z innymi artykułami na naszym blogu.

1. Wprowadzenie: Cyfrowy miecz obosieczny

Czytasz artykuł: Uzależnienie od internetu i gier – jak niszczy Twój mózg?

Żyjemy w czasach, w których internet i gry komputerowe stały się nieodłączną częścią naszej codzienności. Używamy ich do pracy, nauki, utrzymywania kontaktów z bliskimi i oczywiście do rozrywki. To potężne narzędzia, które otwierają przed nami świat wiedzy i pozwalają na relaks po ciężkim dniu.

Granica między zdrową pasją a problematycznym nałogiem bywa jednak niezwykle cienka. Problem nie leży w samej czynności grania czy przeglądania sieci, ale w momencie, gdy tracimy nad nią kontrolę, a wirtualna rzeczywistość zaczyna dominować nad naszym życiem, powodując realne szkody.

2. Czym jest uzależnienie od internetu i gier? Oficjalne definicje

Aby zrozumieć problem, musimy zacząć od jego zdefiniowania.

Uzależnienie od internetu, nazywane również siecioholizmem, to niekontrolowane korzystanie z sieci w sposób, który powoduje szkody w sferze fizycznej, psychicznej, społecznej czy ekonomicznej.

To stan, w którym potrzeba bycia online staje się tak silna, że dominuje nad innymi aspektami życia.

Ważnym krokiem w uznaniu powagi problemu było oficjalne sklasyfikowanie przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) zaburzenia grania w gry (Gaming Disorder). W 2018 roku zostało ono włączone do 11. rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11) pod kodem 6C51, obok innych uzależnień behawioralnych, jak np. hazard.

Według WHO, diagnozę można postawić, gdy przez co najmniej 12 miesięcy obserwuje się wzorzec zachowania charakteryzujący się trzema kluczowymi elementami:

• Utratą kontroli nad graniem (np. nad częstotliwością, intensywnością, czasem trwania i zakończeniem sesji).
• Nadawaniem grom priorytetu do tego stopnia, że stają się ważniejsze od innych zainteresowań i codziennych aktywności.
• Kontynuowaniem lub eskalacją grania pomimo występowania negatywnych konsekwencji, takich jak problemy w relacjach, w szkole, pracy czy pogorszenie stanu zdrowia.

Rodzaje uzależnienia od internetu

Pionierka badań nad tym zjawiskiem, dr Kimberly Young, wyróżniła kilka podtypów uzależnienia od internetu, które pomagają lepiej zrozumieć jego różne oblicza :

• Erotomania internetowa: Kompulsywne oglądanie pornografii online lub angażowanie się w cyberseks.
• Socjomania internetowa: Uzależnienie od kontaktów społecznych w sieci (media społecznościowe, czaty, fora), które zastępują realne relacje i prowadzą do zaniku umiejętności komunikacji twarzą w twarz.
• Uzależnienie od gier online: Opisane powyżej jako „Gaming Disorder”.
• Przeciążenie informacyjne (Infoholizm): Przymus ciągłego poszukiwania, pobierania i porządkowania informacji z sieci.
• Uzależnienie od komputera: Ogólna potrzeba korzystania z komputera, niekoniecznie online, np. do grania w gry offline czy programowania.

W tle wielu z tych uzależnień czai się zjawisko FOMO (Fear of Missing Out). To wszechobecny lęk, że ominie nas jakaś ważna informacja, wydarzenie czy interakcja społeczna. Ten strach napędza kompulsywną potrzebę ciągłego sprawdzania telefonu i bycia online, pogłębiając psychiczną zależność od sieci.

3. Sygnały alarmowe: Jak rozpoznać objawy uzależnienia?

Rozpoznanie granicy między intensywnym hobby a początkiem uzależnienia może być trudne. Istnieje jednak szereg sygnałów alarmowych, które powinny wzbudzić naszą czujność. Podzieliliśmy je na trzy kategorie, aby łatwiej było zidentyfikować problem u siebie lub bliskiej osoby.

Objawy psychologiczne i emocjonalne

• Obsesyjne myśli: Ciągłe myślenie o graniu lub byciu online, nawet podczas wykonywania innych czynności. Planowanie kolejnej sesji, wspominanie poprzednich.
• Regulacja nastroju: Korzystanie z internetu lub gier jako głównego sposobu na ucieczkę od problemów, stresu, lęku czy smutku.
• Wahania nastroju: Odczuwanie euforii podczas aktywności online, a jednocześnie silnej drażliwości, niepokoju, złości lub przygnębienia, gdy dostęp jest ograniczony (tzw. objawy odstawienne).
• Pogorszenie zdrowia psychicznego: Pojawienie się lub nasilenie objawów lękowych, fobii społecznej, a nawet depresji.

Symptomy behawioralne

• Utrata kontroli nad czasem: Spędzanie w sieci znacznie więcej czasu, niż się pierwotnie planowało.
• Wzrost tolerancji: Potrzeba coraz dłuższego czasu spędzanego online, aby osiągnąć ten sam poziom satysfakcji.
• Zaniedbywanie obowiązków: Problemy w szkole, pracy lub w domu z powodu nadmiernego korzystania z internetu.
• Rezygnacja z innych aktywności: Porzucenie dotychczasowych pasji, hobby i zainteresowań na rzecz świata wirtualnego.
• Izolacja społeczna: Ograniczanie kontaktów z rodziną i przyjaciółmi w świecie rzeczywistym na rzecz znajomości online.
• Kłamanie i ukrywanie: Zatajanie przed bliskimi prawdziwej ilości czasu spędzanego w sieci lub grania w ukryciu.

Objawy fizyczne

• Zaburzenia snu: Granie lub surfowanie do późna w nocy, co prowadzi do bezsenności, zmiany rytmu dobowego i chronicznego zmęczenia.
• Dolegliwości fizyczne: Bóle głowy, kręgosłupa, karku i nadgarstków (np. zespół cieśni nadgarstka) wynikające z długotrwałego siedzenia w jednej pozycji.
• Problemy ze wzrokiem: Suchość, pieczenie i zaczerwienienie oczu, pogorszenie ostrości widzenia.
• Zaniedbania: Nieregularne posiłki, zapominanie o jedzeniu i piciu, a także zaniedbywanie higieny osobistej.

Te objawy często tworzą błędne koło. Osoba używa gier, by uciec od stresu, co prowadzi do zarwania nocy i zmęczenia. Zmęczenie osłabia zdolność radzenia sobie z problemami następnego dnia, co z kolei zwiększa stres i potęguje chęć ponownej ucieczki w świat wirtualny. W ten sposób nałóg sam się napędza i umacnia.

4. Szczególne zagrożenie: Uzależnienie od gier u dzieci i młodzieży

Rozwijający się mózg dziecka jest szczególnie podatny na uzależniające mechanizmy gier i internetu. U młodych osób sygnały alarmowe mogą być subtelne i łatwo je pomylić ze zwykłym zaangażowaniem w hobby. Dlatego rodzice i opiekunowie powinni być wyczuleni na pewne specyficzne zachowania.

Na co zwrócić szczególną uwagę?

• Funkcjonowanie w szkole: Nagłe pogorszenie ocen, problemy z koncentracją, częste zapominanie o zadaniach domowych i sprawdzianach.
• Reakcje emocjonalne: Wybuchy złości, agresja lub głęboki smutek, gdy próbujesz ograniczyć czas gry lub wyłączyć komputer. Dziecko staje się rozdrażnione, gdy nie gra.
• Zmiany w relacjach: Rezygnacja ze spotkań z rówieśnikami, porzucenie sportu czy innych zajęć pozalekcyjnych na rzecz grania. Rozmowy z dzieckiem kręcą się niemal wyłącznie wokół tematyki gier.
• Zmiany w nawykach: Zaniedbywanie posiłków (jedzenie przy komputerze), snu (granie po kryjomu w nocy) i higieny osobistej. Dziecko kłamie lub unika odpowiedzi na pytanie, ile czasu spędziło, grając.

5. Gdy hobby staje się nałogiem: Etapy rozwoju uzależnienia

Uzależnienie nie pojawia się z dnia na dzień. To proces, który rozwija się stopniowo, często niezauważalnie. Zrozumienie poszczególnych faz może pomóc zidentyfikować problem na wcześniejszym etapie i szybciej zareagować. Model ten, zaadaptowany z badań nad uzależnieniem od hazardu, dobrze obrazuje tę ścieżkę

Poniższa tabela może pomóc w zorientowaniu się, na którym etapie znajduje się dana osoba.

Faza	Charakterystyczne zachowania	Dominujące emocje i myśli
1. Faza odkrywania	Granie/surfowanie sporadyczne, dla przyjemności i z ciekawości. Aktywność jest kontrolowana.	Ekscytacja, ciekawość, radość z sukcesów, poczucie relaksu.
2. Faza regularnego używania	Aktywność staje się nawykiem. Czas online wydłuża się. Pojawiają się pierwsze zaniedbania.	Potrzeba ucieczki od stresu i nudy. Granie jako główny sposób na poprawę nastroju.
3. Faza desperacji	Utrata kontroli, nieudane próby ograniczenia. Kłamanie na temat czasu spędzanego online. Izolacja od bliskich.	Wewnętrzny przymus, lęk przed odłączeniem, poczucie winy, wstyd, rozdrażnienie.
4. Faza beznadziei	Całkowita dominacja nałogu nad życiem. Poważne konsekwencje we wszystkich sferach życia.	Beznadzieja, rezygnacja, depresja, poczucie pustki i braku wyjścia.

6. Dalekosiężne skutki: Jak uzależnienie niszczy zdrowie i relacje

Niekontrolowane korzystanie z internetu i gier to nie tylko kwestia straconego czasu. To nałóg, który niczym kwas, powoli niszczy wszystkie aspekty życia: zdrowie, relacje i przyszłość.

Zdrowie psychiczne	Zdrowie fizyczne	Społeczne, zawodowe, rodzinne
Depresja i lęk społeczny	Wady postawy, bóle kręgosłupa	Niszczenie relacji, konflikty
Samotność i niska samoocena	Uszkodzenie wzroku	Problemy w szkole, utrata pracy
Problemy z koncentracją i pamięcią	Osłabienie układu odpornościowego	Kłopoty finansowe
Wahania nastroju	Ryzyko padaczki ekranowej ( u osób podatnych)	Ograniczenie doświadczeń do wirtualnych

7. Droga do wolności: Skuteczne leczenie i terapia

Wyjście z uzależnienia od internetu i gier jest możliwe, ale wymaga odwagi, determinacji i profesjonalnego wsparcia. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest przyznanie przed sobą, że problem istnieje, i zwrócenie się o pomoc do specjalisty – psychologa lub terapeuty uzależnień.

Jedną z najskuteczniejszych metod leczenia jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Jej celem jest pomoc w rozpoznaniu, a następnie zmianie destrukcyjnych schematów myślowych i zachowań, które napędzają nałóg. Terapeuta pomaga zidentyfikować myśli-pułapki (np. „Muszę sprawdzić powiadomienia, bo coś ważnego mnie ominie” albo „Tylko w grze jestem kimś wartościowym”) i nauczyć się zastępować je zdrowszymi, bardziej realistycznymi przekonaniami.

Inne pomocne formy wsparcia to:

• Terapia motywacyjna: Pomaga znaleźć i wzmocnić wewnętrzną motywację do zmiany.
• Terapia grupowa: Daje poczucie wspólnoty i zrozumienia, pokazując, że nie jesteśmy sami z naszym problemem.
• Terapia rodzinna: Pomaga odbudować nadszarpnięte relacje i uczy bliskich, jak mądrze wspierać osobę w procesie zdrowienia.

Warto podkreślić fundamentalną różnicę między leczeniem uzależnień behawioralnych a uzależnieniami od substancji. W dzisiejszym świecie całkowita abstynencja od internetu i komputera jest niemożliwa i niepożądana. Celem terapii nie jest więc całkowite odcięcie się od technologii, ale nauka kontrolowanego, świadomego i zdrowego korzystania z niej.

8. Lepiej zapobiegać niż leczyć: Profilaktyka uzależnienia od internetu

Najskuteczniejszą obroną przed uzależnieniem jest budowanie życia, od którego nie trzeba uciekać w wirtualne światy. Profilaktyka to nie tyle ograniczanie i zakazy, co wzmacnianie odporności psychicznej i dbanie o jakość życia offline.

Wskazówki dla rodziców:

• Ustalajcie jasne zasady (higiena cyfrowa): Wspólnie z dzieckiem określcie limity czasowe i zasady korzystania z urządzeń (np. żadnych ekranów podczas posiłków i na godzinę przed snem). Bądźcie konsekwentni.
• Rozmawiajcie otwarcie: Prowadźcie dialog na temat korzyści i zagrożeń płynących z internetu. Pytajcie, w co gra, z kim rozmawia online. Budujcie atmosferę zaufania, a nie kontroli.
• Bądźcie przykładem: Dzieci uczą się przez obserwację. Jeśli sami spędzacie każdą wolną chwilę z telefonem w ręku, trudno będzie Wam przekonać je do innych zachowań.
• Organizujcie czas offline: Angażujcie się we wspólne aktywności – sport, gry planszowe, wycieczki. Pokażcie, że realny świat jest równie atrakcyjny.

Wskazówki dla młodzieży i dorosłych:

• Świadomie zarządzajcie czasem: Planujcie konkretne „okna” na media społecznościowe czy gry, zamiast sięgać po telefon z automatu w każdej wolnej chwili.
• Praktykujcie „cyfrowy detoks”: Róbcie sobie regularne przerwy od ekranów. Może to być jeden wieczór w tygodniu bez telefonu lub cały weekend offline. To pomaga zresetować mózg i zauważyć, jak bardzo jesteśmy przywiązani do urządzeń.
• Pielęgnujcie relacje twarzą w twarz: Zainwestujcie czas i energię w spotkania z przyjaciółmi i rodziną. To one dają najgłębsze poczucie więzi i satysfakcji.
• Znajdźcie pasje offline: Odkryjcie na nowo hobby, które nie wymaga ekranu – czytanie książek, uprawianie sportu, majsterkowanie, wolontariat. Bogate życie to najlepsza tarcza ochronna.

9. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czym jest uzależnienie od internetu i gier?

To zaburzenie behawioralne polegające na niekontrolowanym, kompulsywnym korzystaniu z internetu lub gier, które prowadzi do negatywnych konsekwencji w życiu osobistym, zawodowym i społecznym. Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie uznała uzależnienie od gier („Gaming Disorder”) za jednostkę chorobową.

Jakie są objawy uzależnienia od gier komputerowych?

Objawy obejmują utratę kontroli nad czasem grania, zaniedbywanie obowiązków i relacji, granie w celu ucieczki od problemów, rozdrażnienie przy braku dostępu do gry, a także fizyczne dolegliwości jak bóle pleców, problemy ze snem i wzrokiem.

Czy nadmierne korzystanie z internetu to już uzależnienie?

Niekoniecznie. Kluczowa różnica leży w utracie kontroli i negatywnych konsekwencjach. Jeśli intensywne korzystanie z internetu nie powoduje zaniedbywania ważnych sfer życia (pracy, nauki, relacji, zdrowia), a osoba potrafi je bez problemu ograniczyć, mówimy raczej o pasji lub intensywnym użytkowaniu, a nie o nałogu.

Jak rozpoznać uzależnienie od gier u dziecka?

Sygnałami alarmowymi są: nagłe pogorszenie wyników w nauce, agresywne reakcje na próby ograniczenia grania, rezygnacja z kontaktów z rówieśnikami na rzecz gry, zaniedbywanie snu i posiłków oraz kłamanie na temat ilości czasu spędzanego przed ekranem.

Jakie skutki zdrowotne ma uzależnienie od internetu?

Skutki obejmują sferę psychiczną (depresja, lęki, izolacja społeczna) i fizyczną (wady postawy, bóle kręgosłupa, pogorszenie wzroku, zaburzenia snu, problemy z odżywianiem, osłabienie odporności).

 Czy uzależnienie od gier wpływa na wyniki w nauce lub pracy?

Tak, to jeden z głównych i najbardziej widocznych skutków. Poświęcanie wielu godzin na granie, często w nocy, prowadzi do chronicznego zmęczenia, problemów z koncentracją i pamięcią, co bezpośrednio przekłada się na gorsze oceny, opuszczanie zajęć lub spadek wydajności i problemy w pracy.

Jakie są etapy rozwoju uzależnienia od gier?

Zazwyczaj wyróżnia się cztery fazy: 1) Faza odkrywania i fascynacji; 2) Faza regularnego grania, gdy staje się ono nawykiem i sposobem na radzenie sobie z emocjami; 3) Faza desperacji, charakteryzująca się utratą kontroli i negatywnymi konsekwencjami; 4) Faza beznadziei, w której nałóg całkowicie dominuje życie.

Jak leczyć uzależnienie od internetu i gier?

Podstawą leczenia jest psychoterapia, najczęściej w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT), która pomaga zmienić szkodliwe wzorce myślenia i zachowania. Pomocne są również terapia grupowa i rodzinna. Celem nie jest całkowita abstynencja, a nauka zdrowego i kontrolowanego korzystania z technologii.

Czy terapia uzależnienia od gier różni się od terapii uzależnień od substancji?

Tak, istnieją kluczowe różnice. W terapii uzależnień od gier nie stosuje się detoksu fizycznego. Co ważniejsze, celem nie jest całkowita abstynencja (co jest nierealne w dzisiejszym świecie), ale nauka kontrolowanego i zdrowego używania technologii, co jest formą redukcji szkód.

Jak zapobiegać uzależnieniu od gier u młodzieży?

Najlepszą profilaktyką jest dbanie o bogate i satysfakcjonujące życie offline. Ważne jest ustalanie z dzieckiem jasnych zasad korzystania z urządzeń, otwarta rozmowa o zagrożeniach, spędzanie wspólnie czasu na aktywnościach niezwiązanych z ekranem oraz bycie dobrym przykładem zrównoważonego podejścia do technologii.

1. https://www.gov.pl/web/wsse-wroclaw/zaplatani-w-sieci—czym-jest-siecioholizm
2. https://www.medonet.pl/leki-od-a-do-z,uzaleznienie-od-internetu,artykul,1734003.html
3. https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/uzaleznienie-od-internetu-objawy-i-leczenie-siecioholizmu,6339,n,192
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_addiction_disorder
5. https://pokonajlek.pl/uzaleznienie-od-gier-komputerowych/
6. https://cik.uke.gov.pl/news/uzaleznienie-od-gier,188.html
7. https://medjol.pl/warto-wiedziec/uzaleznienie-od-gier
8. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/addictive-behaviours-gaming-disorder
9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8107956/
10. https://www.who.int/news/item/14-09-2018-inclusion-of-gaming-disorder-in-icd-11
11. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5700715/