Spożycie alkoholu w Polsce – alarmujące dane

Spożycie alkoholu w Polsce. Polacy piją ponad 11 litrów czystego alkoholu rocznie, co plasuje nas powyżej europejskiej średniej i rodzi pytania o skalę problemu i konsekwencje. Chciałoby się rzec – nowe dane, stare problemy. Przeczytaj i sam oceń czy Polacy mają problem z alkoholem.

Spis treści

1. Skala spożycia alkoholu w Polsce
2. Struktura spożycia i trendy
3. Polska na tle Europy i świata
4. Alkoholizm w Polsce – skala problemu
5. FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie – najważniejsze informacje

• Przeciętny Polak wypija rocznie ok. 9–10 litrów czystego alkoholu (około 11–12 litrów w przeliczeniu na osoby dorosłe) – to znacznie powyżej średniej europejskiej. W 2022 roku konsumpcja wyniosła 9,37 litra na osobę, nieco mniej niż 9,73 litra w 2021 r.
• Polska należy do czołówki najwięcej pijących krajów – szacunkowo zajmujemy około 10. miejsce w Europie i 13. na świecie pod względem spożycia alkoholu. Mimo wysokiego spożycia, kilka krajów europejskich wyprzedza Polskę (m.in. Rumunia, Czechy, Łotwa).
• Piwo dominuje w strukturze spożycia alkoholu w Polsce. Ponad połowa wypijanego alkoholu pochodzi z piwa (ok. 54–55% całkowitej konsumpcji). Od końca lat 90. Polska przestała być „krajem wódki” – spożycie piwa znacząco wzrosło, a udział wódki i wina spadł.
• Spożycie alkoholu rosło przez ostatnie dwie dekady, osiągając najwyższy poziom ok. 2019 r. (~9,78 l na osobę). W ostatnich latach widać lekką tendencję spadkową – rok 2022 przyniósł spadek konsumpcji, a w 2023 zanotowano najniższy poziom od 17 lat (~8,93 l). Jedną z przyczyn wzrostu w poprzednich latach była wysoka dostępność i niska cena alkoholu – dziś za przeciętną pensję można kupić ponad dwa razy więcej alkoholu niż 20 lat temu.
• Nadużywanie alkoholu pozostaje poważnym problemem społecznym i zdrowotnym. Około 5–6% Polaków jest uzależnionych od alkoholu. Z powodu alkoholu umiera rocznie kilkanaście tysięcy Polaków – w 2021 odnotowano ponad 14 tys. zgonów związanych z alkoholem, o 40% więcej niż rok wcześniej.

Zapraszamy również do zapoznania się z innymi artykułami na naszym blogu.

Być może zainteresuje Cię artykuł o współuzależnieniu Współuzależnienie – objawy, terapia i wskazówki.
Chcesz odstawić alkohol? Sprawdź jak przetrwać Pierwsze dni po odstawieniu alkoholu.

1. Skala spożycia alkoholu w Polsce

Ile alkoholu piją Polacy? Według danych Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (dawniej PARPA) w 2022 roku przeciętny Polak wypił 9,37 litra czystego alkoholu.Jest to nieco mniej niż w 2021 r., kiedy odnotowano 9,73 litra na osobę.

Dla porównania, na początku XXI wieku wartość ta wynosiła około 6–7 litrów – oznacza to wyraźny wzrost konsumpcji na przestrzeni ostatnich dwóch dekad. Od 2003 r. spożycie alkoholu w Polsce utrzymuje się już na poziomie powyżej 7–8 litrów, a od ok. 2007 r. oscyluje w okolicach 9–10 litrów rocznie. W rekordowym 2019 roku statystycznie wypijaliśmy aż 9,78 litra czystego alkoholu na osobę.– był to najwyższy poziom notowany w najnowszej historii.

Kolejne lata przyniosły stabilizację i lekki spadek: w 2020 r. było to ~9,62 l, w 2021 r. 9,70 l, a wspomniane 9,37 l w roku 2022.Wstępne dane za 2023 rok wskazują dalszy spadek – średnio około 8,9 litra na mieszkańca, co byłoby najniższym wynikiem od kilkunastu lat.

Należy podkreślić, że powyższe wartości dotyczą całej populacji, łącznie z dziećmi i osobami niepijącymi. Często podaje się również spożycie w przeliczeniu na dorosłych (15+) – te liczby są wyższe, ponieważ rozkładają spożycie tylko na osoby potencjalnie pijące.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przeciętny dorosły Polak wypija około 11–12 litrów czystego alkoholu rocznie.

Dla porównania, średnia globalna to około 6 litrów, a średnia europejska (WHO Europa) wynosi około 9,2 litra na dorosłego. Oznacza to, że w Polsce pije się znacznie więcej niż wynosi światowa przeciętna i wyraźnie powyżej średniej naszego kontynentu.

Co kryje się za tymi liczbami?

Wspomniane ~9–10 litrów czystego alkoholu to wartość uśredniona, odpowiadająca np. wypiciu rocznie ok. 500 półlitrowych puszek piwa (5% alc.) lub 100 butelek wina (0,75 l, 12% alc.) na osobę.

Oczywiście nie każdy Polak pije – szacuje się, że około 20–25% dorosłych w Polsce nie pije alkoholu wcale lub przynajmniej nie piło w ostatnim roku. Z kolei ci, którzy piją, w rzeczywistości konsumują więcej niż wynika z prostego podziału. Przy wysokim spożyciu na mieszkańca rośnie odsetek osób pijących szkodliwie dużo – co znajdzie odzwierciedlenie w statystykach problemów alkoholowych omówionych dalej.

2. Struktura spożycia i trendy

Czytasz artykuł: Spożycie alkoholu w Polsce – alarmujące dane

Z czego Polacy “robią” te litry alkoholu? Przede wszystkim z piwa. Już od końca lat 90. piwo wyprzedziło wódkę i stało się najpopularniejszym napojem alkoholowym w Polsce. Obecnie ponad połowa (ok. 50–55%) całej konsumpcji czystego alkoholu pochodzi właśnie z piwa. Według danych za 2022 rok, na 9,37 litra czystego alkoholu przypadało 5,11 litra z piwa. To znaczy, że statystycznie Polak wypił w tym czasie ok. 92–93 litry piwa (czyli ponad 180 półlitrowych butelek).

Mocne alkohole

Dla porównania, mocne alkohole (wódka i inne wyroby spirytusowe) odpowiadały za ok. 3,5–3,8 litra czystego alkoholu na osobę (co przekłada się na ~7 litrów 40-proc. wódki rocznie na osobę w 2021 r.). Wino (łącznie z miodami pitnymi) stanowi najmniejszy segment – w 2022 r. ok. 0,76 litra czystego alkoholu na osobę pochodziło z wina, co oznacza wypicie średnio 8–9 litrów wina gronowego rocznie na mieszkańca.

Podsumowując: Polacy piją głównie piwo, w dalszej kolejności wódkę i inne mocne trunki, a najmniej wina.

Zmiana preferencji na korzyść piwa dokonała się na przestrzeni ostatnich 30 lat. Jeszcze w latach 80. i na początku 90. Polska uchodziła za „kraj wódki”, gdzie dominowały napoje spirytusowe. Jednak od połowy lat 90. spożycie piwa zaczęło gwałtownie rosnąć, a konsumpcja wódki i win spadać. Już około 1998 roku piwo przejęło pierwsze miejsce w strukturze spożycia alkoholu. Trend ten utrzymuje się do dziś – piwo dostarcza większość „etanolu” konsumowanego przez Polaków. To właśnie wahania konsumpcji piwa w dużej mierze decydują o zmianach ogólnego spożycia alkoholu w naszym kraju.

Eksperci zauważają:

Wzrost spożycia alkoholu w Polsce w ostatnich dekadach to w dużej mierze efekt rosnącej popularności piwa. Z jednej strony piwo bywa postrzegane jako mniej groźne niż mocne trunki, z drugiej – jest szeroko dostępne, reklamowane i często spożywane w dużych ilościach przy różnych okazjach (grill, imprezy sportowe, itp.).

Wahania rocznego spożycia alkoholu często wiążą się z czynnikami ekonomicznymi i społecznymi. W okresie transformacji ustrojowej i kryzysów spożycie spadało (np. w latach 90. spadek konsumpcji wódki z powodu wysokich cen i niższych dochodów).

Od początku XXI wieku, wraz z poprawą sytuacji ekonomicznej i wzrostem dostępności alkoholu, konsumpcja zaczęła rosnąć.

Alkohol w Polsce staje się relatywnie coraz tańszy – dochody rosną szybciej niż ceny trunków, przez co na przeciętną pensję można dziś kupić znacznie więcej alkoholu niż kilkanaście lat temu. Jak podaje raport KCPU, w 2022 roku za średnie wynagrodzenie można było nabyć o 140% więcej półlitrowych butelek wódki lub piwa niż w 2002 roku.Ta większa dostępność ekonomiczna przekłada się na wyższe spożycie – jest to zbieżne z obserwacjami WHO i OECD, które wskazują, że łatwo dostępny i tani alkohol skutkuje wzrostem konsumpcji i problemów z tym związanych.

Na wielkość spożycia wpływają też regulacje prawne i polityka państwa.

W Polsce przez ostatnie lata nie wprowadzano znaczących ograniczeń sprzedaży alkoholu – poza drobnymi zmianami (np. lokalne nocne prohibicje w niektórych gminach). Reklama piwa pozostaje legalna i powszechna, a akcyza (szczególnie na piwo) długo była stosunkowo niska. Dla porównania, niektóre kraje europejskie zdecydowały się na ostre kroki: Litwa wprowadziła restrykcyjne ograniczenia dostępności i reklamy alkoholu, co pozwoliło znacząco obniżyć spożycie i poprawić wskaźniki zdrowia publicznego. Eksperci sugerują, że Polska mogłaby czerpać z tych doświadczeń – bez zmian w polityce alkoholowej trudno oczekiwać trwałego spadku konsumpcji.

Na szczęście, pewne pozytywne trendy zaczynają się pojawiać. Spożycie alkoholu w Polsce wydaje się stabilizować, a nawet nieznacznie spadać w ostatnich latach.

Szczególnie spada konsumpcja piwa per capita, co przekłada się na ogólny wynik – jak wspomniano, 2022 rok przyniósł mniejszą sprzedaż piwa i niższe spożycie sumaryczne niż rok 2021. Ponadto badania wskazują, że rośnie odsetek osób ograniczających picie lub wybierających napoje bezalkoholowe (tzw. trend no-lo, czyli no/low alcohol). Przykładowo, raport CBOS i PARPA wykazał wzrost liczby abstynentów – w 2020 r. ok. 19% Polaków deklarowało całkowitą abstynencję w ostatnim roku (w tym ponad 26% kobiet). Młodsze pokolenie również pije nieco mniej niż poprzednie – wśród nastolatków i młodych dorosłych częściej występuje postawa ograniczania picia lub rezygnacji z alkoholu. Te zmiany nie są jeszcze bardzo duże, ale mogą sygnalizować początek odwracania niekorzystnego trendu.

3. Polska na tle Europy i świata

Czytasz artykuł: Spożycie alkoholu w Polsce – alarmujące dane. Sprawdź inne artykuły na naszym blogu.

Czy Polacy piją więcej niż inne narody? Niestety, na mapie świata plasujemy się wysoko. Według dostępnych rankingów Polska znajduje się w ścisłej czołówce konsumentów alkoholu. W globalnym ujęciu zajmujemy około 13. miejsce na świecie pod względem rocznego spożycia czystego alkoholu na osobę. Nasz wynik (~11 litrów na dorosłego) jest zbliżony do innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej i wyraźnie przewyższa np. Stany Zjednoczone czy kraje Azji. Dla kontrastu, w niektórych krajach spożycie jest minimalne – w państwach z kulturowym lub religijnym ograniczeniem picia (jak Bliski Wschód) wynosi poniżej 1 litra rocznie na osobę.

Europa jako region pije najwięcej alkoholu na świecie, co potwierdzają dane WHO. Średnie spożycie na naszym kontynencie (WHO Europa) to wspomniane ~9,2 litra na osobę dorosłą, najwyżej ze wszystkich regionów świata. W rankingu krajów o najwyższej konsumpcji globalnie dominują właśnie państwa europejskie.

Lider rankingu

Co ciekawe, niechlubnym światowym liderem okazała się Rumunia, gdzie przeciętny dorosły pije 17 litrów czystego alkoholu rocznie. Za nimi plasują się też inne kraje europejskie: m.in. Łotwa (ok. 12,9 l), Czechy (~12,7 l), Litwa (~11,8 l) czy Austria (~12,0 l). Polska z wynikiem ~11 litrów znalazła się na ~13. pozycji światowego rankingu konsumpcji alkoholu.

W samej Europie Polska również jest w czołówce, choć nie na pierwszym miejscu.

Z danych WHO obejmujących kraje europejskie wynika, że najwięcej piją Rumuni – przeciętnie aż 17 litrów czystego alkoholu na osobę rocznie. To ogromna wartość, znacząco wyższa niż w innych państwach (być może wpływ mają tu także nierejestrowane domowe wyroby). Polacy ze swoimi ~11 litrami uplasowali się wyraźnie powyżej średniej europejskiej, ale za wspomnianymi liderami. Szacunkowo daje nam to około 8–10. miejsce w Europie (zależnie od dokładnego zestawienia i roku danych).

Polacy piją dużo

Warto wspomnieć, że mniej od Polaków piją np. Francuzi, Brytyjczycy czy Szwedzi, a nawet – wbrew obiegowej opinii – Rosjanie (ok. 10,4 l). W krajach południowej Europy (Włochy, Grecja, Cypr) spożycie per capita jest niższe od polskiego – mieszkańcy basenu Morza Śródziemnego piją częściej wino do posiłków, ale zwykle w umiarkowanych ilościach, co daje 7–10 l rocznie. Podobnie niższe wskaźniki mają kraje nordyckie (Szwecja, Norwegia) dzięki restrykcyjnej polityce alkoholowej.

Nie jest dobrze

Podsumowując, Polska należy do grona najbardziej „rozalkoholizowanych” społeczeństw Europy. Nasze spożycie per capita jest jednym z najwyższych w Unii Europejskiej, ustępując tylko kilku państwom regionu. WHO alarmuje, że Europa odpowiada za niemal jedną trzecią światowych zgonów z powodu alkoholu (około 800 tys. rocznie) i to właśnie nasz region dzierży rekord konsumpcji. W tej niechlubnej statystyce Polska dokłada swoją cegiełkę – wysoka pozycja w rankingu oznacza też poważne konsekwencje zdrowotne i społeczne, które omawiamy poniżej.

4. Alkoholizm w Polsce – skala problemu

Wysokie spożycie alkoholu przekłada się na dużą liczbę osób zmagających się z problemem alkoholowym.

Ilu jest alkoholików w Polsce?

Szacunki epidemiologiczne mówią o kilkuset tysiącach uzależnionych.

Według badania EZOP II (Epidemiologia Zaburzeń Psychiatrycznych) z 2022 r., w Polsce stwierdzono ok. 583 tysiące osób spełniających kryteria uzależnienia od alkoholu. To niemal 1,5% populacji (ok. 2% dorosłych) – statystycznie 1 na 50 Polaków jest dotknięty chorobą alkoholową. Jeśli dodamy osoby pijące w sposób szkodliwy (nadużywające alkoholu, choć jeszcze nie uzależnione), skala problemu rośnie do ok. 11% dorosłych z tzw. zaburzeniami związanymi z piciem alkoholu. Innymi słowy, co dziewiąty dorosły Polak ponosi poważne negatywne konsekwencje zdrowotne z powodu alkoholu. Polska według oficjalnych statystyk ma nieco niższy odsetek uzależnionych niż wynosi europejska średnia – co może wynikać z metodologii badań lub niedoszacowania. Niemniej jednak, liczba ponad pół miliona osób zmagających się z alkoholizmem jasno pokazuje wagę problemu.

Jak piją Polacy?

Okazuje się, że codzienne picie alkoholu deklaruje tylko niewielki odsetek Polaków. Według danych Eurostatu tylko około 1,6% dorosłych w Polsce pije alkohol codziennie.

Jest to jeden z niższych wyników w UE – dla porównania w tradycyjnie „winiarskich” krajach południa Europy odsetek codziennych konsumentów jest dużo wyższy (Portugalia 20%, Hiszpania 13%, Włochy 12%). W Polsce dominują raczej okazjonalne wzorce picia, ale często połączone z większymi dawkami jednorazowo. Niestety, pijaństwo (tzw. binge drinking) jest u nas powszechne. Szacuje się, że ponad 30–40% polskich dorosłych upija się (przyjmuje >60 g alkoholu na raz) przynajmniej raz w miesiącu.

Rzadziej, ale więcej

Innymi słowy, wiele osób nie pije codziennie, lecz raz na tydzień lub miesiąc „wylewa za kołnierz” większą ilość alkoholu, co również niesie poważne skutki zdrowotne. Potwierdzają to dane OECD: ok. 35% Polaków przyznaje, że co najmniej raz w miesiącu spożywa jednorazowo bardzo duże dawki alkoholu.

Taki wzór picia (rzadziej, ale intensywnie) bywa bardziej szkodliwy niż regularne umiarkowane dawki i sprzyja występowaniu m.in. zatruć alkoholem, wypadków, przemocowych incydentów czy uszkodzeń narządów.

Podział według płci i wieku:

Mężczyźni piją w Polsce znacznie więcej niż kobiety. Średnio polski mężczyzna konsumuje ok. 18 litrów czystego alkoholu rocznie, podczas gdy kobieta ok. 5–6 litrów.

Panowie stanowią większość populacji uzależnionych – na 583 tys. chorych około 450 tys. to mężczyźni (szacunkowo). Kobiety piją rzadziej i mniej, choć różnice te nieco się zmniejszają w młodszych pokoleniach.

Młode Polki piją więcej

Martwiący jest jednak wzrost picia wśród młodych kobiet w ostatnich dekadach oraz fakt, że alkohol szczególnie szkodzi kobietom (ze względu na niższą masę ciała i odmienny metabolizm). Co pozytywne, kobiety też częściej wybierają abstynencję – odsetek abstynentek jest wyższy (ok. 25–30%) niż abstynentów wśród mężczyzn (ok. 10–15%). Jeśli chodzi o młodzież, badania pokazują, że do 18. roku życia większość polskich nastolatków spróbuje alkoholu, choć odsetek regularnie pijących młodych stopniowo spada (w grupie 15–16 lat ok. 47% piło w ostatnim miesiącu – wg ESPAD 2019).

Konsekwencje nadużywania alkoholu są w Polsce ogromne.

Alkohol jest jedną z głównych przyczyn zgonów, obok chorób serca i nowotworów.

Według danych Państwowego Zakładu Higieny w 2021 roku zarejestrowano 14 048 zgonów spowodowanych wyłącznie przez alkohol (m.in. zatrucia, choroby alkoholowe) – to aż o 40% więcej niż rok wcześniej.

Jeśli doliczyć wypadki i choroby, gdzie alkohol był istotnym czynnikiem (np. nowotwory wątroby, wypadki samochodowe spowodowane przez pijanych kierowców), liczba zgonów związanych z alkoholem rośnie wielokrotnie. WHO podaje, że co roku alkohol przyczynia się do około 800 tysięcy zgonów w Europie i odpowiada za ok. 5–6% wszystkich śmierci.

Ile osób umiera przez alkohol w Polsce?

W Polsce – biorąc pod uwagę pełen obraz – szacuje się, że alkohol pośrednio lub bezpośrednio powoduje śmierć ~10% dorosłych mężczyzn i kilku procent kobiet (np. przez marskość wątroby, zawały, wypadki, przemoc). Ponadto nadużywanie alkoholu generuje olbrzymie koszty ekonomiczne: według raportu KCPU z 2021 r. łączne koszty społeczno-ekonomiczne picia w Polsce oszacowano na 93,3 mld zł rocznie (koszty leczenia, absencji w pracy, wypadków, działalności policji, strat produktywności itp.).

Alkoholizm w Polsce pozostaje zatem jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego.

Choć świadomość społeczna zagrożeń rośnie, a młodsze pokolenia nieco zmieniają nawyki, wciąż mamy do czynienia z kulturą przyzwolenia na picie.

WHO podkreśla, że nie ma bezpiecznej dla zdrowia dawki alkoholu – każde spożycie wiąże się z pewnym ryzykiem.

W obliczu wysokiego spożycia konieczne są działania profilaktyczne: ograniczanie dostępności i reklamy alkoholu, podnoszenie akcyzy, edukacja społeczeństwa. Jak wskazują eksperci, bez zdecydowanych kroków trudno będzie obniżyć polską konsumpcję do poziomu bezpieczniejszego dla zdrowia publicznego. Na razie zaś musimy mierzyć się z konsekwencjami bycia „mocno pijącym” narodem

8. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Ile przeciętny Polak pije alkoholu?

Przeciętny mieszkaniec Polski wypija rocznie około 9–10 litrów czystego alkoholu (etanolu) na osobę. W 2022 r. było to dokładnie 9,37 litra na osobę, co odpowiada mniej więcej 500 półlitrowym piwom albo 100 butelkom wina rocznie. W przeliczeniu na dorosłych (15+ lat) konsumpcja wynosi ok. 11–12 litrów czystego alkoholu na osobę rocznie – jest to znacznie powyżej średniej światowej.

Ile procent Polaków pije alkohol codziennie?

Codzienne picie alkoholu nie jest w Polsce częste – tylko około 1,6% dorosłych Polaków deklaruje codzienną konsumpcję alkoholu. Jest to jeden z niższych odsetków w Europie (np. w Portugalii codziennie pije 20% dorosłych).

Jaki jest ranking spożycia alkoholu w Polsce?

Polska znajduje się w czołówce światowego rankingu spożycia alkoholu. Globalnie zajmujemy około 13. miejsce pod względem spożycia per capita. W Europie plasujemy się w pierwszej dziesiątce: mniej więcej na 8–10. miejscu w zależności od źródła danych (kilka krajów europejskich pije więcej od nas).

Kto pije najwięcej alkoholu w Europie?

Według najnowszych danych najwyższe spożycie alkoholu w Europie odnotowuje Rumunia – przeciętnie około 17 litrów czystego alkoholu na osobę rocznie. Bardzo dużo piją także mieszkańcy Gruzji (~14,3 l), Czech (~13,3 l), Łotwy (~13,1 l) czy Niemiec (~12,2 l).

Na którym miejscu jest Polska w piciu alkoholu?

Polska zajmuje wysokie miejsce – około 3. miejsce w Unii Europejskiej pod względem spożycia piwa oraz 8–10. miejsce w Europie pod względem łącznego spożycia alkoholu. Globalnie plasujemy się około 13. miejsca w świecie.

Kto pije więcej alkoholu, Niemcy czy Polacy?

Statystyki pokazują, że Niemcy piją nieco więcej alkoholu niż Polacy. Przeciętny Niemiec spożywa ok. 12,2 litra czystego alkoholu rocznie, podczas gdy przeciętny Polak ok. 11,6 litra (dane WHO za ok. 2019 r.).

1. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use
2. https://www.oecd.org/en/publications/preventing-harmful-alcohol-use_6e4b4ffb-en.html
3. https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-europe-2024_b3704e14-en.html
4. https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/472,pojecie.html 
5. https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/03/Raport-2023-wersja-Internetowa.pdf
6. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Alcohol_consumption_statistic